ZPG staat op de kaart

"Het is goed gelukt om ons op de Zeeuwse kaart te zetten". Voorzitter mr Joan Seijdlitz van het Zeeuws Particulier Grondbezit (ZPG) stelde dit met zichtbaar genoegen vast tijdens de viering van het tienjarig bestaan van de Zeeuwse afdeling van de landelijke Federatie Particulier Grondbezit (FPG). De eeuwenoude burgerzaal van het Middelburgse stadhuis vormde het decor voor deze door de leden en andere belangstellenden goed bezochte bijeenkomst. Sinds enkele jaren is de Roosevelt Academy bewoner van het stadhuis en de dean van de universiteit, prof dr Hans Adriaansens, fungeerde als inspirerend voorzitter van het symposium.

Voorzitter Seijdlitz begon met een korte terugblik op tien jaar ZPG. De aangesloten leden zijn samen goed voor ongeveer 10.000 hectare van het Zeeuwse landelijk gebied. Terecht dat de vereniging dan ook een plaats heeft gekregen in de Provinciale Commissie Groene Ruimte (PCGR), al was daar wel enig lobbywerk voor nodig omdat niet elke partij de nieuwe belangenbehartiger direct met open armen verwelkomde. Seijdlitz constateerde dat thans sprake is van brede en goede contacten, in het bijzonder ook met het provinciaal bestuur.

Na de aanloopperiode sprongen enkele ‘wapenfeiten’ er afgelopen jaren uit. Seijdlitz noemde het congres dat samen met Landelijk Vlaanderen werd gehouden over de gevolgen van de derde verdieping in de Westerschelde. In de wandeling kortweg ‘ontpolderen’ genoemd. Thema: Wat zijn de gevolgen van natuurcompensatie en –herstel voor de particuliere grondeigenaren? De ZPG trok zich provinciale kritiek op de geringe belangstelling voor particulier natuurbeheer binnen de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) aan. ,,Daar hebben we wat aan gedaan en nu is de pot leeg’’, zei Seijdlitz.

Hij sloot af met een hartenkreet. Niet alleen van de ZPG maar ook van de landelijke federatie. Er bestaat nog altijd verschil in de regelingen voor natuurbeheer(en daarmee ook in de vergoedingen) die gelden voor particuliere grondeigenaren en terreinbeherende organisaties. Wil particulier natuurbeheer een serieuze kans krijgen, dan dient gelijkberechtiging voorop te staan, meende Seijdlitz.

Geen Zeeuws beleid

Ir Herman Versteijlen, directeur landbouwmarkten bij de Europese Commissie (voorzitter Adriaansens omschreef hem als ‘de machtigste landbouwambtenaar in Brussel’), was gevraagd zijn licht te laten schijnen over de Zeeuwse Landbouw en het Europese landbouwbeleid. Hij erkende dat Zeeland historisch gezien weliswaar altijd een beetje onafhankelijke koers gevaren heeft, maar in de huidige situatie bestaat er volgens hem geen ‘eigen’ Zeeuws landbouwbeleid meer. Daarom sprak Versteijlen over ‘de toekomst van het Europese en daarmee Zeeuwse landbouwbeleid.’

Geen toekomst zonder verleden en de topambtenaar ging uitvoerig terug in de tijd. Het Europese Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB) wordt sinds 1992 gekenmerkt door het loslaten van de direct aan de productie gekoppelde financiële steun. Inkomenssteun is nu gelieerd aan wat genoemd wordt ‘cross-compliance’: eisen op het gebied van milieu, diervriendelijkheid en goede (oftewel duurzame) landbouwpraktijken. De EU-marktsteun is behoorlijk verminderd en weinig meer dan een ‘vangnet’ dat nadrukkelijk niet aanzet tot extra productie. Tenslotte is het brede begrip van plattelandsontwikkeling (zeg maar van gebiedsontwikkeling tot fietspaden en door Jan des Bouvries ingerichte recreatieappartementen) met geld en regelingen versterkt.

Versteijlen merkte op dat het huidige GLB van directe inkomenssteun en plattelandsontwikkeling beter presteert dan de vroegere uitgangspunten. Dit ondanks het feit dat het totale aandeel van de landbouw in de EU-uitgaven aanzienlijk is afgenomen. ,,De overschotten zijn flink terug gelopen. In verschillende sectoren zijn we nu importeur in plaats van exporteur, onder meer rundvlees’’, aldus de directeur landbouwmarkten. ,,De concurrentiekracht is verbeterd en de landbouw is duurzamer geworden, mede door een forse vermindering van de uitstoot van broeikasgassen.’’

Het GLB en de daarin opgenomen vermindering van de EU-prijsondersteuning,heeft er volgens Versteijlen toe geleid dat de EU-prijzen dichterbij de wereldmarktprijzen zijn beland. De hervormingen hebben ook hun invloed doen gelden op de netto productieoverschotten binnen de EU. Die zijn opmerkelijk verlaagd, met name van tarwe, suiker, melkpoeder, kippenvlees. Rundvlees ging van overschot naar tekort.  Alleen het overschot aan varkensvlees steeg licht en dat van kaas bleef gelijk.

Aanscherpen hervormingen

Directeur Versteijlen maakte duidelijk dat het hervormingsproces komende jaren tot 2013 verder aangescherpt wordt. In de sfeer van directe inkomenssteun:  verdere ontkoppeling van de productie; lidstaten schuiven van historische naar doorsnee betalingen; zwakkere regio’s meer ondersteunen dan sterkere; maatregelen om risico’s te verminderen zoals oogstverzekeringen en fondsvorming. Bij de marktmaatregelen gaat het om een toename van de melkquota met 1 procent per jaar (in 2015 afschaffing van de quota) en een eenvoudiger en doelmatiger interventie.

De pijler plattelandsontwikkeling kan rekenen op meer geld. Dat gaat wel ten koste van het budget voor inkomenssteun. Nog meer dan nu het geval is, moet met projecten worden ingezet op wat Brussel ziet als ‘nieuwe uitdagingen’: klimaatverandering, bio-energie, waterbeheer, biodiversiteit, bedrijfsvernieuwing.

Het GLB van na 2013 ontkomt niet aan de invloed van de financieel-economische crisis, verwachtte Versteijlen, al merkte hij wel op dat ‘bezuinigingen niet uit Brussel te halen zijn’. Ongetwijfeld zullen de prijzen verder onder druk komen te staan (volatiliteit) en neemt de focus op onderwerpen als voedselzekerheid, klimaatverandering en schaarse grondstoffen toe.

Versteijlen maakte duidelijk dat het na veel vijven en zessen tussen de EU-staten gesloten Verdrag van Lissabon voor de landbouwsector behoorlijke gevolgen heeft. Niet alleen wat betreft het beschikbaar komen van geld (binnen het EU-budget zullen nieuwe prioriteiten worden gesteld), maar ook wat de snelheid van werken aangaat. De stroperigheid die Brussel wel wordt verweten, zal eerder toe- dan afnemen, bleek uit de woorden van de directeur landbouwmarkten.

Het Europees Parlement gaat, anders dan voorheen, volledig meepraten over de landbouwaangelegenheden. Daardoor duurt de behandeling en het vaststellen van voorstellen veel langer, voorspelde Versteijlen. Van zo’n zes maanden naar wel twee jaar. ,,Meer democratie kost meer tijd’’, zei de topambtenaar. ,,We zullen een nieuw evenwicht moeten vinden in slagvaardigheid en besluitvorming.’’

Vitale delta

De tweede inleider op het symposium sprak vanuit een heel andere invalshoek. Prof ir Joost Schrijnen, programmadirecteur van het bureau Zuidwestelijke Delta bekeek de gevolgen voor de Zeeuwse Landbouw door het veranderende klimaat. Onder de paraplu van de Stuurgroep Zuidwestelijke Delta werkt het programmabureau aan een veilige, veerkrachtige en vitaal deltagebied. Wat er komende tijd hiervoor nodig is, ligt inmiddels vast in een (ontwerp-) uitvoeringsprogramma.

Schrijnen deelde allereerst complimenten uit aan de landbouwgemeenschap in de delta, met 200.000 hectare grond en 5.000 bedrijven. Dankzij een goed klimaat, goede gronden, nabije markten en een hoog ondernemersniveau behoort de landbouw in het zuidwesten van Nederland tot de wereldtop, betoogde hij. Schrijnen onderstreepte dat het – ‘met grote waardering voor natuur, groen en landschap’- dat het om cultuurgrond gaat. Op de grens van zoet-zout en van land en water. Bij datgene wat in de delta te gebeuren staat, moet niet alleen de veiligheid op orde komen, maar ook de zoetwatervoorziening voor de landbouw goed geregeld worden, gaf hij aan.

Of er nu wel of niet een klimaatverandering aan de orde is, de feiten liegen er niet om, stelde Schrijnen. Hij gaf er enkele. Sinds 1900 is de temperatuur in Nederland met 1,7 graad Celsius gestegen. Sinds 1906 is de hoeveelheid neerslag met 18 procent omhoog gegaan (onder meer door de opwarming van de zee). De neerslagfrequentie is toegenomen en de rivierafvoeren zijn gestegen. Vanaf 1900 steeg de zeespiegel met 19 centimeter en bedraagt de bodemdaling 0 tot 4 millimeter per jaar.

Na de Februariramp van 1953 heeft Nederland via de deltawerken de zee getemd en het estuarium vastgelegd binnen harde grenzen in de vorm van dijken, dammen en stormvloedkeringen. ,,Dat komt je uiteindelijk wel duur te staan – zie de problemen in de delta – en dus moet je zoeken naar een nieuwe balans. Kan het estuarium weer bewegen zonder de veiligheid aan te tasten?’’, gaf Schrijnen als kernvraag. ,,We bereiden ons voor om de wassende waterhoeveelheden eventueel tijdelijk te bergen en om de deltawateren weer gezond te maken. En daarbij de zoetwatervoorziening goed te regelen, zowel als er te veel als te weinig zoet water is. Hiervoor is een pakket maatregelen gewenst.

De programmadirecteur brak een lans voor een andere benadering van de kustverdediging. Geen stijve dijken meer, maar daar waar mogelijk een beweeglijke, brede kuststrook. Als recent voorbeeld noemde hij de Groedse duintjes in West-Zeeuws-Vlaanderen, waar de verdedigingszone beweeglijk is verbreed. Schrijnen: ,,Niet meer de dijken verhogen, maar de zone land-water verbreden. Dat gebeurt in feite al langs de grote rivieren, maar voor de delta is die discussie nog niet gevoerd. De tijd was er nog niet rijp voor.’’

Paneldiscussie

De twee inleiders traden na de pauze aan voor een paneldiscussie waaraan ook meededen Peter de Koeijer van de Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie, Jan Helder van de Federatie Particulier Grondbezit, dijkgraaf mr drs Toine Poppelaars van waterschap Scheldestromen (in oprichting) en gedeputeerde Frans Hamelink (CU, landelijk gebied en water). Dagvoorzitter Adriaansens zorgde er met een scherpe vraagstelling voor dat het een levendig gesprek werd. Met name de visie van de panelleden op de toekomst het landbouwbedrijf kwam aan de orde. Zonder blijvende steun van Rijk en EU is het voor met name de boeren somber gesteld – die stelling werd algemeen gedeeld.

In de komende uitgave van De Landeigenaar wordt nader ingegaan op de paneldiscussie.

 

Rinus Antonisse

Voor foto's: http://computerboer.smugmug.com/photos/swfpopup.mg?AlbumID=12631531&AlbumKey=ETgQT