FPG Nieuws

Van wie zijn de fosfaatrechten?

Mr. Els Harbers. Foto: VanGoud Advocaten B.V.
Mr. Els Harbers. Foto: VanGoud Advocaten B.V.

Fosfaatrechten zijn verhandelbaar en zijn dus vermogensrechten. Ze worden toegekend aan de melkveehouder. In de praktijk is de vraag zeer actueel aan wie de fosfaatrechten toekomen bij het einde van een pachtovereenkomst. Kan een verpachter daar aanspraak op maken? Mr. Els Harbers (VanGoud Advocaten B.V.) noemt dit in Vakblad De Landeigenaar “zeer goed voorstelbaar”, maar het zal nog wel even duren voordat hierover duidelijkheid is. 

Op 1 januari was het zover: de invoering van de fosfaatrechten. Melkveebedrijven mogen in beginsel niet meer melkvee houden dan er op 2 juli 2015 aanwezig was. Daarop wordt een generieke korting van 8,3% toegepast.

Toekenning fosfaatrechten
De fosfaatrechten worden door de overheid aan de melkveehouder toegekend. Dat is echter voor een antwoord op de vraag of een verpachter aanspraak kan maken, niet doorslaggevend. Immers het gaat om een bestuursrechtelijke toekenning. Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer is namens het CDA een vraag gesteld of de verpachter bij verkoop van de fosfaatrechten door een pachter een deel kan opeisen. De regering heeft daarop geantwoord dat een melkveehouder kan besluiten rechten over te dragen. “Daarbij speelt in het stelsel van fosfaatrechten geen rol of de houder van de dieren eigenaar of pachter van de grond is” aldus de staatssecretaris.

Daarmee is echter geen antwoord gegeven op de vraag en de staatssecretaris kon daar ook geen antwoord op geven. In het kader van de pachtverhouding gaat het er immers niet om aan wie de rechten zijn toegekend, het gaat er om of in de civielrechtelijke verhouding tussen pachter en verpachter een aanspraak bestaat.

De vergelijking kan worden getrokken met de rechtspraak over het melkquotum. Ook het melkquotum werd destijds toegekend aan de melkveehouder; in het kader van de pachtverhouding was het de pachter niet toegestaan om het melkquotum zonder toestemming van de verpachter over te dragen, ondanks de toekenning van het melkquotum aan de pachter.

"Er zijn er veel overeenkomsten tussen de aanspraken op het melkquotum en op fosfaatrechten". Foto: iStock

Procedure bij pachtrechter
De vraag of de pachter gehouden is bij het einde van de pachtovereenkomst de fosfaatrechten aan de verpachter op te leveren c.q. toestemming te vragen voor overdracht met een verrekening van de opbrengst, zal binnenkort door de (pacht)rechter moeten worden beantwoord. Er is een (proef)procedure in voorbereiding.

Het zal echter nog wel even duren voordat hierover duidelijkheid is. Een gerechtelijke procedure beslaat drie instanties: pachtkamer rechtbank, pachtkamer Hof en Hoge Raad. Partijen kunnen met elkaar afspreken om één instantie over te slaan, maar ook in dat geval kan het nog zo maar twee jaar duren.

Vergelijking met melkquotum
Alhoewel het moeilijk te voorspellen is hoe de uitkomst zal zijn, zijn er veel overeenkomsten met de aanspraak op het melkquotum. De Pachtkamer van het Gerechtshof Arnhem heeft in de zaken over het melkquotum vanaf 1988 in een lange reeks van uitspraken geoordeeld dat het de pachter niet toegestaan is het gepachte zonder melkquotum op te leveren.

De basis daarvoor werd gevonden in de verplichting van de pachter om het gepachte bij het einde in goede staat op te leveren. Met een beroep op de redelijkheid en billijkheid werd geoordeeld dat de toekenning van het melkquotum gebaseerd was op inspanningen van beide partijen: de verpachter had de grond en/of gebouwen ter beschikking gesteld en de pachter had de melkproductie gerealiseerd.
Uitgangspunt was dat de pachter bij het einde van de pacht het melkquotum moest overdragen, waar tegenover de verpachter 50% van de waarde diende te vergoeden.

De toekenning van de fosfaatrechten per 2 juli 2015 is op basis van de melkproductie op het bedrijf van pachter. Die melkproductie is in een pachtverhouding mede gebaseerd op de ter beschikkingstelling van gronden en/of gebouwen. Tegen die achtergrond is het zeer goed voorstelbaar dat de rechter ook bij fosfaatrechten tot de conclusie komt dat de verpachter een aanspraak heeft. Dat zal echter afgewacht moeten worden.

Informeer de pachter
In afwachting van de uitkomst in lopende procedures moet de praktijk er zich op dit moment mee behelpen en bezien hoe en op welke wijze afspraken kunnen worden gemaakt met een pachter, die de fosfaatrechten wil verkopen. Er worden bijvoorbeeld afspraken gemaakt over zekerheidsstelling. Het is in ieder geval raadzaam om de pachter er op te wijzen dat het niet toegestaan is om de fosfaatrechten te verkopen en bij eventuele plannen daarover contact op te nemen met (de rentmeester van) de verpachter. Wordt vervolgd!

Dit artikel is een voorpublicatie uit het aanstaande maartnummer van Vakblad De Landeigenaar. Auteur: Mr E.H.M. Harbers, advocaat bij VanGoud Advocaten B.V.

Lees ook: