FPG Nieuws

Voorzichtig LNV in Realisatieplan visie Schouten

Met de presentatie van het realisatieplan ‘Op weg met perspectief’ krijgt de omslag naar kringlooplandbouw een forse impuls, aldus minister Schouten. Met het realisatieplan wil de minister duidelijk maken dat de beweging naar kringlooplandbouw in gang is gezet en onomkeerbaar is. De daadkracht die uit deze woorden lijkt te spreken is nog lastig  terug te vinden in de  inhoud van het realisatieplan. De ‘forse impuls’, en de 135 miljoen euro die hiermee gemoeid gaat, wordt vooralsnog vooral vormgegeven door reeds eerder geformuleerd beleid, globale doelstellingen en goede intenties. FPG heeft hier overigens wel begrip voor, ook wij zien hoe lastig het is om in het huidige maatschappelijke klimaat nog tot concreet overheidsbeleid te komen.

Belang van grondgebondenheid onderbelicht

Grondgebondenheid wordt door veel partijen, waaronder de FPG, gezien als belangrijk uitgangspunt voor de transitie binnen de melkveehouderij. Grondgebonden melkveebedrijven voorzien daarbij in een kringloop; van dieren, mest, bodem en gewassen, tezamen met hun omgeving. Niet alleen om aan de verschillende milieudoelstellingen te voldoen maar ook om het draagvlak voor de melkveehouderij als grondgebonden sector niet te verliezen. Een sterke grondgebondenheid maakt daarnaast weidegang mogelijk, behoud van biodiversiteit, leidt tot lagere import van krachtvoer van buiten de EU en verhoogt koolstofvastlegging in de vorm van organische stof in de bodem.

Minister Schouten heeft eerder al aangegeven dat zij grondgebondenheid niet ziet als een doel op zich maar wel als belangrijk middel. Desondanks wordt de toegevoegde waarde van grondgebonden landbouw als belangrijke voorwaarde voor de landbouwtransitie in het realisatieplan vrijwel volledig onbelicht gelaten. FPG vindt dit een gemiste kans (zie ook hier FPG standpunt over grondgebonden landbouw).

Pacht

Om het plan van de minister te realiseren is maximale beschikbaarheid van grond een absolute randvoorwaarde. Om dat te bereiken moet er een breed scala aan pachtvormen komen zonder te veel dwingend recht en moeten pachters en verpachters onderling in vrijheid afspraken kunnen maken over pachtprijs en looptijd. Ook moeten in al die pachtvormen pachter en verpachter onderling afspraken kunnen maken over duurzaam grondgebruik.

Ook moet het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd van de pachter als beëindigingsgrond voor de pacht weer worden opgenomen in de contracten.

Dit is met name belangrijk om jonge boeren weer toekomstmogelijkheden te kunnen bieden. Daar en boven moet pacht fiscaal worden gestimuleerd in plaats van ontmoedigd.

 (zie hier het standpunt van FPG over langdurige pacht).

Taak Staatsbosbeheer?

Eén van de weinige punten waar het realisatieplan concreet wordt, heeft betrekking op enkele duizenden ha. vrijkomende pachtgrond van Staatsbosbeheer. Op deze gronden gaan 40 agrarische ondernemingen een vergaande samenwerking aan met Staatsbosbeheer en het ministerie om hen te helpen meer biodiversiteit te combineren met een rendabele bedrijfsvoering.

De vraag is of ten aanzien van zogenaamde niet-strategische gronden, dat wil zeggen: gronden waar geen planologische ontwikkelopgave op ligt en die dus puur als agrarische gronden dienen, het een kerntaak van SBB is om die gronden uit te geven in pacht. Eerder is dit een taak van particuliere beheerders/eigenaren. Bovendien kan er door verkoop van niet-strategische Rijksgronden financieel budget worden vrijgemaakt en fysieke ruimte gecreëerd worden voor de kerntaak van SBB namelijk beheer van strategische gronden en bossen.

Nulmeting bodemkwaliteit

In 2020 komt er een nulmeting naar de status van landbouwbodems in Nederland en komen er eenduidige meetmethodes om de staat van de bodems in de toekomst te blijven monitoren. In september is er de eerste (en jaarlijks terugkerende) Bodemtop om onder meer kennis uit te wisselen. Dit is conform de eerder gepresenteerde bodemstrategie van de minister. FPG is blij met de aandacht voor bodem, als onderlegger voor een duurzame landbouw en natuur.

Naar verwachting na de zomer wordt de Nationale Agenda Precisielandbouw gepresenteerd. Vooruitlopend daarop zijn dit jaar 10 boeren gestart met precisielandbouw. In 2020 zullen er weer 10 volgen. Onderzocht wordt hoe techniek kan helpen om grasland beter te bemesten, nesten en fauna in grasland beter te beschermen en hoe techniek kan bijdragen aan betere onkruidbestrijding.

Vijf experimenteergebieden

Het realisatieplan erkent dat de omslag naar kringlooplandbouw vast kan lopen op belemmerende wet- en regelgeving. Om hier doorheen te breken, stelt de minister vijf experimenteergebieden in waarin agrariërs de mogelijkheid krijgen om tijdelijk af te wijken van bepalingen in wet- en regelgeving. Een van de experimenteergebieden is op landgoed Twickel, met als doelstelling om op landgoedniveau in 2030 zelfvoorzienend te zijn op het gebied van mest, bodem- en waterkwaliteit, regionale voedselproductieketen, meerwaarde biomassa. FPG is uitermate ingenomen met dit behaalde resultaat door landgoed Twickel.

Visie verdient meer landgoedmodel

De benadering van de experimenteergebieden sluit naadloos aan bij het landgoedmodel. Op landgoederen worden al eeuwenlang functies duurzaam met elkaar verbonden: economie, ecologie en erfgoed. Het landgoedmodel kan dienen als belangrijke inspiratiebron bij de hedendaagse vraagstukken, zoals die van natuurinclusieve landbouw. Wij hadden het gehele realisatieplan graag meer landgoedmodel gegund.

Andere intenties die de minister heeft zijn:

  • Met private partijen met een grondportefeuille in gesprek over hoe we kringlooplandbouw kunnen faciliteren.
  • Komen tot een grondstrategie met betrekking tot startende en stoppende ondernemers en ondernemers die willen uitbreiden.
  • Met provincies verkennen welke (aanvullende) instrumenten geschikt zijn voor het faciliteren van stoppende en startende boeren in relatie tot de beschikbare grond. Enkele provincies hebben daar al ervaring mee.
  • Het behoud en herstel van verscheidenheid aan landschapselementen opnemen in het nieuwe GLB.
  • Samen met de provincies de opzet van een investeringsregeling voor het aanleggen van landschapselementen verkennen. Daarmee willen we een significante toename van landschapselementen – en daarmee biodiversiteit – in het agrarisch gebied bereiken. Besluitvorming hierover wordt eind 2019 verwacht. Wij zullen u in het najaar verder informeren naar aanleiding van de motie-De Groot30 en het onderzoek naar landschapselementen.

FPG denkt graag mee

De FPG ziet in dat de totstandkoming van overheidsbeleid in het huidige maatschappelijke klimaat steeds moeizamer verloopt. Dit vraagt in toenemende mate om grote maatschappelijke inspanningen van onderop en eigen verantwoordelijkheid. Dit geldt ook zeker voor de omslag naar kringlooplandbouw, een grote opgave die voor ons ligt. De FPG denkt graag mee en levert haar bijdrage om de verduurzaming tot stand te brengen.