UPG Nieuws

NSW landgoed: wel of niet openstellen bij overlijden?

Het beheren en in stand houden van een NSW-gerangschikt landgoed is een hele opgave. Hoe dit goed na te laten bij onverhoopt overlijden? Er gelden vele (fiscale) regels. In dit artikel wordt kort geschetst waar u mee te maken kunt krijgen en welke mogelijkheden er zijn.

Wat voor landgoed?

Belangrijk is het om eerst vast te stellen wat voor specifieke omstandigheden er zijn. Woont u ook op het landgoed en dient na overlijden te zijn geregeld dat de langstlevende daar moet kunnen blijven wonen of is dat niet het geval? Is het landgoed reeds gerangschikt als landgoed in de zin van de NSW? Kan het landgoed worden opengesteld? Daarnaast zijn uiteraard de wensen van de erflater van belang. Mogelijk is dat het landgoed niet naar de langstlevende hoeft, maar dat het juist direct aan kinderen in de rechte lijn moet toekomen na overlijden. De juiste redactie van het testament is daarbij van groot belang, ook in verband met fiscale gevolgen.

Rangschikking na overlijden en openstelling

De faciliteiten voor de schenk- en erfbelasting gelden alleen indien sprake is van een NSW-gerangschikt landgoed. Indien het landgoed op het moment van overlijden nog niet is gerangschikt, kan het verzoek daartoe alsnog na overlijden worden ingediend. Daarvoor is het wel vereist dat het landgoed op het moment van overlijden rangschikkingswaardig is.  Daarnaast moet de rangschikking vóór de indiening van de aangifte erfbelasting, dat wil zeggen binnen acht maanden na het overlijden, worden aangevraagd. De executeur zou dit verzoek kunnen indienen. Daarnaast is voor de eventuele heffing van schenk- en erfbelasting van belang of het landgoed is opengesteld voor publiek of niet. De voordelen van openstelling zijn – kort gezegd - de volgende. Bij een "normaal" NSW gerangschikt landgoed bedraagt de waarde waar erfbelasting over betaald moet worden 50% van de bestemmingswaarde (= ca 80% van de waarde in het economisch verkeer). Is een landgoed opengesteld, dan is dit kort gezegd 0% en wordt er in beginsel dus geen erf- of schenkbelasting ingevorderd. Is er geen sprake van een erfenis of schenking, dan heeft het openstellen van een landgoed geen fiscale voordelen. Gebruik maken van deze fiscale faciliteit geeft overigens ook verplichtingen, te weten de bezitseis en de instandhoudingseis. U moet na een genoten erf- of schenkbelastingbelastingfaciliteit van de Natuurschoonwet het landgoed 25 jaar als (opengesteld) NSW landgoed in bezit en in standhouden om te voorkomen dat de belastingclaim alsnog (deels) tot leven komt.

Testamentsvormen

Indien tot de nalatenschap een NSW-gerangschikt landgoed behoort, is het de vraag op welke wijze de erflater over zijn vermogen heeft beschikt. De meest voorkomende testamentsvormen en de wettelijke regeling, alsmede de gevolgen daarvan voor het NSW-landgoed worden hieronder kort besproken.

Testamenten van vóór 2003

Testamenten van voor 2003 bevatten meestal een ‘ouderlijke boedelverdeling’ of een vruchtgebruikregeling. Beide testamentsvormen zijn nog steeds geldig en regelen dat de langstlevende verzorgd achterblijft. Fiscaal gezien zijn beide testamenten ongunstig bij een NSW-landgoed. Bij de ouderlijke boedelverdeling lopen erfgenamen een deel van de (voorwaardelijke) vrijstelling voor de erfbelasting mis, want de NSW-vrijstelling ziet niet op de niet-opeisbare vorderingen die de kinderen verkrijgen op de langstlevende. Vruchtgebruiktestamenten hebben als nadeel dat het landgoed bij de langstlevende voor de Inkomstenbelasting belast wordt in box 3, hetgeen dus een jaarlijkse heffing oplevert. Dit gaat direct en jaarlijks ten koste van het vermogen van de langstlevende.

Het erfrecht in de wet

Sinds 2003 regelt de wet de zogenaamde ‘wettelijke verdeling’. Dit komt grotendeels overeen met de ouderlijke boedelverdeling: alle eigendommen worden toegedeeld aan de langstlevende en de kinderen verkrijgen een niet-opeisbare vordering ter grootte van hun erfdeel op de langstlevende. De wettelijke verdeling heeft bij een NSW landgoed dezelfde negatieve fiscale effecten als de ouderlijke boedelverdeling. Heeft u een landgoed en een testament van vóór 2003 of in het geheel geen testament: laat dat tijdig checken!

Fiscaal combinatietestament

Een veel gebruikte testamentsvorm voor landgoedeigenaren is het zogenaamde ‘fiscale combinatietestament’. In dit testament is vaak geregeld dat de langstlevende de nalatenschap zelf mag verdelen. De kinderen verkrijgen ook hier een niet-opeisbare vordering op de langstlevende. Indien er bijvoorbeeld een landgoed in de nalatenschap zit en de langstlevende moet daar kunnen blijven wonen, kan de langstlevende het landgoed geheel in eigendom aan zichzelf toedelen en zo gebruik maken van de NSW-vrijstelling.

De verdelingsmacht ligt bij de langstlevende. Het hangt van de redactie van het testament en de omvang van de nalatenschap af of optimaal gebruik kan worden gemaakt van de NSW vrijstelling voor de erfbelasting.

Oplossing: NSW-tweetrapsmaking op maat

Met een tweetrapsmaking in het testament wordt door de erflater geregeld dat het landgoed in eerste instantie bij de langstlevende als 'bezwaarde' terecht komt en in tweede instantie (‘de tweede trap’) bij de kinderen als 'verwachters'. Bezwaarde en verwachters worden in het testament benoemd. Als bezwaarde kan bijvoorbeeld de langstlevende worden aangewezen en als verwachters de kinderen.

Maar ook is het mogelijk te bepalen dat het van een kind naar een ander kind door vererft of van kind naar kleinkind. Daarbij wordt specifiek vermeldt wanneer de tweede trap in werking treedt, bijvoorbeeld bij het overlijden van de langstlevende.
De bezitseis, die voor het van toepassing zijn en blijven van de vrijstelling voor de erfbelasting van groot belang is, wordt dan niet geschonden. Zowel bij de vererving naar de langstlevende als op het moment dat het landgoed door vererft naar de kinderen als verwachters, is de NSW-vrijstelling voor de erfbelasting van toepassing.

Ook kan worden bepaald dat de langstlevende/bezwaarde het landgoed mag schenken, maar bijvoorbeeld alleen aan de verwachter en/of aan afstammelingen in de rechte lijn. Een erfrechtelijk bewind kan worden gekoppeld aan de verkrijging, zodat bijvoorbeeld een rentmeester als bewindvoerder met het kind tot een bepaalde leeftijd meebeslist over het onder bewind gestelde verkregen NSW-landgoed.

Advies

Het advies is om te laten beoordelen of het fiscale voordeel van openstelling opweegt tegen een eventueel nadeel. Bepaal hoe u de eventuele openstelling zou willen laten lopen. Voldoet het landgoed aan alle voorwaarden? Kijk er samen met uw NSW adviseur en/of uw rentmeester al een keer goed naar. Zo maakt u gestructureerd keuzes en bent u goed voorbereid op een mogelijke openstelling van uw NSW bezit. Ook is het raadzaam uw eventuele testament en erfrechtelijke wensen in verband met uw landgoed tijdig te laten beoordelen.

Corine de Jong / Ritmeesters B.V.

Piet van Dijk / Groeneraedt Makelaars & Rentmeesters

Fedde Op de Coul / Heuvelrug Notarissen