Reactie FPG op de internetconsultatie herziening pachtwetgeving

Pacht cruciaal voor toekomst landelijk gebied

Bijna de helft van de Nederlandse cultuurgrond is in gebruik via pacht of erfpacht. Het areaal reguliere pacht neemt echter al jaren af, terwijl geliberaliseerde pacht en erfpacht juist toenemen. Volgens FPG ligt de oorzaak in de disbalans binnen het huidige pachtstelsel: reguliere pacht kent veel regels in het nadeel van de verpachter, waardoor investeren in grond om regulier te verpachten nauwelijks aantrekkelijk is.

Dit is geen goede ontwikkeling. Pacht is een dragend instrument voor de inrichting van het landelijk gebied en raakt direct aan landbouwstructuur, verduurzaming, natuurherstel, klimaatadaptatie, stikstofreductie en bedrijfsopvolging. Daarmee is pacht essentieel voor de transitieopgaven in het landelijk gebied. Het is in het belang van zowel verpachters als pachters en in het algemeen belang dat agrarische bedrijven investeren in een duurzame ontwikkeling. De beschikbaarheid van grond tegen redelijke voorwaarden, zowel voor de pachter als voor de verpachter is daarvoor een belangrijke voorwaarde. De FPG constateert echter dat de toegang tot landbouwgrond voor met name jonge boeren problematisch is en dat daarom vormen van duurzame pacht meer aantrekkelijk moeten worden gemaakt.

Daarnaast mist FPG ook een beschouwing op de financiële, fiscale en vermogensrechtelijke randvoorwaarden die onlosmakelijk met pacht samenhangen. Zo ontbreken een samenhangende beschouwing over pachtnormering, pachtprijstoetsing, indexatiemechanismen en het pachtnormenbesluit. Ook blijft de fiscale doorwerking onderbelicht, waaronder de btw-behandeling van pacht, de positie van verpachte grond in box 3 en de relatie met regelingen zoals de Bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) en de Herinvesteringsreserve (HIR).

Tenslotte wijst FPG er op dat de huidige pachtwetgeving is opgesteld vanuit de vooronderstelling dat de pachter in een afhankelijke verhouding staat tot de verpachter en daarom een vergaande bescherming door wetgeving behoeft. Tegenwoordig zijn pachters goed in staat om hun bedrijfsbelangen ten opzichte van een verpachter te behartigen. Daarom moeten de pachter en verpachter hun rechtsverhouding binnen een globaal wettelijk kader zelf kunnen regelen. 

Uitgangspunten FPG

In 2023 heeft FPG uitgangspunten geformuleerd waaraan een nieuw pachtstelsel zou moeten
voldoen:
1. Het nieuwe pachtstelsel moet modern, eenvoudig en toekomstbestendig zijn.
2. Het nieuwe pachtstelsel zal zowel de pachter als de verpachter in staat moeten stellen om een duurzaam inkomen (continuïteit, rendement, biodiversiteit en gezonde bodem) te genereren.
3. Het nieuwe pachtstelsel geeft jonge boeren de mogelijkheid voor toegang tot agrarische grond.
4. Het eigendomsrecht en contractvrijheid behoren leidend te zijn.
5. Pacht is niet enkel een financieringsinstrument maar primair ook een sturingsinstrument.
6. Het nieuwe pachtstelsel stimuleert grond eigenaren om haar waardevolle bezit (grond) ten dienste te stellen aan de agrarische sector en daarmee de transitie mogelijk te maken.
7. Het pachtrecht moet ondersteunend zijn aan het Europese landbouwbeleid, in het bijzonder aan de Goede Landbouw- en Milieucondities (GLMC/GAEC).

Samenvatting van het advies

In haar reactie pleit FPG onder meer voor:

• een verkorting van de minimale duur van standaardpacht naar 12 jaar;

• behoud van erfpacht als zelfstandige rechtsfiguur, zonder toepassing van pachtbescherming en zonder retroactieve werking;

• aanpassing van de reguliere pacht, inclusief een duidelijke einddatum en met een zorgvuldig vormgegeven overgangsrecht.

• een realistische en marktgerelateerde pachtprijssystematiek;

• ruimte voor bindende duurzaamheidsafspraken in alle pachtvormen;

• invoering van een brede agrarische bedrijfsmatigheidstoets;

• meer contractvrijheid binnen duidelijke wettelijke kaders.

Volgens FPG beantwoordt het wetsvoorstel in zijn huidige vorm onvoldoende de fundamentele tekortkomingen van het bestaande stelsel en draagt het niet bij aan een grotere bereidheid tot langdurige verpachting. Zonder substantiële aanpassingen dreigt verdere afname van reguliere pacht en verslechtering van de grondbeschikbaarheid, met name voor jonge boeren.

Met haar voorstellen wil FPG een constructieve bijdrage leveren aan een toekomstbestendig pachtstelsel dat daadwerkelijk werkt voor landbouw, natuur én boer.

Hieronder vindt u onze volledige reactie.

Reactie FPG op de internetconsultatie herziening pachtwetgeving (PDF)