PBL: stikstofstap vooruit, maar natuurdoelen 2035 nog buiten bereik
Het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) hebben op verzoek van de formerende partijen effecten geanalyseerd van het coalitieakkoord. Het maatregelenpakket van het coalitieakkoord leidt tot een grotere stap richting het behalen van de stikstofdoelen dan in het basispad. Het pakket bestaat hoofdzakelijk uit uitgaven van cumulatief €20 miljard tot en met 2035. De belangrijkste maatregelen voor stikstofemissies zijn subsidiebudgetten voor vrijwillige beëindigingsregelingen voor veehouderijen en investeringen in landbouwtechnieken.
De inzet leidt naar verwachting tot een krimp van de veestapel en een groei van het aandeel emissiearme stallen. Daarnaast kondigt het kabinet normeringen aan, waaronder een grondgebondenheidsnorm, zonering rondom natuurgebieden en een vergunningsstelsel op basis van doelvoorschriften. Het PBL plaatst daarbij een duidelijke kanttekening: veel normen moeten nog worden uitgewerkt en de uiteindelijke emissiereductie hangt sterk af van deze nadere invulling en van afspraken met medeoverheden over de gebiedsgerichte aanpak.
Zonder die uitwerking bestaat het risico dat subsidiebudgetten niet volledig worden benut.
Focus op landbouw, beperkte ruimte voor natuuruitbreiding
De maatregelen richten zich vooral op vermindering van stikstofuitstoot vanuit de landbouw. Ongeveer de helft van de totale middelen wordt besteed aan extensivering van landbouwgrond en uitbreiding van agrarisch natuurbeheer. Volledige budgetbesteding vergt wel een forse versnelling van extensiveringsbeleid dat nu nog op beperkte schaal plaatsvindt. Door deze maatregel daalt niet alleen de stikstofuitstoot op de locaties waar dat vanuit natuuroogpunt het meest effectief is, maar verminderen ook andere drukfactoren zoals het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en verdroging van natuur.
Daarnaast draagt het budget voor maatregelen in de natuurgebieden ook bij aan natuurherstel. In het coalitieakkoord is geen budget opgenomen voor natuuruitbreiding, maar natuuruitbreiding is wel nodig om op termijn te kunnen voldoen aan de Natuurherstelverordening.
Reactie BILG op het Regeerakkoord
Vanuit het BILG wordt overwegend positief gereageerd op het Regeerakkoord. Lees hieronder de reactie:
Natuurbeheer: structureel geld, maar onvoldoende voor de opgave
Het kabinet reserveert in totaal 20 miljard voor landbouw, natuur en de stikstofaanpak. Van deze 20 miljard is 6.5 miljard een ombuiging van het kabinet Schoof. Effectief besteden de drie partijen dus minder dan 15 miljard extra voor natuur, stikstof en landbouw.
"Uit onze eigen berekeningen blijkt dat voor natuur en stikstof alleen al 19,7 miljard nodig is en voor de Natuurherstelverordening en de Kaderrichtlijn Water nog vele miljarden meer."
Volgens het BILG is het budget daarmee kleiner dan noodzakelijk. Tegelijkertijd spreekt men waardering uit dat er, ondanks stijgende zorgkosten en extra defensie-uitgaven, alsnog substantieel wordt geïnvesteerd.
Natuur
Het BILG heeft stevig ingezet op voldoende middelen voor natuurbeheer (SNL), uitbreiding van natuur via het via het NNN en een nieuw Natuurpact na 2027, en een goede implementatie van de Natuurherstelverordening.
Natuurbeheer en SNL
In het akkoord staat dat het kabinet structureel middelen beschikbaar stelt vanuit het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL) voor terreinbeherende organisaties (TBO's). Via de Bouwsteen Natuur heeft BILG gevraagd om 200 miljoen structureel per jaar voor het beheer en 3,5 miljard voor natuurherstel. In totaal is er echter voor alle natuurherstel- en beheermaatregelen tot en met 2030 echter 950 miljoen euro beschikbaar en daarna elk jaar structureel 200 miljoen euro.
"Dit is dus niet voldoende voor zowel de opgave voor natuurherstel- én het natuurbeheer."
Areaaluitbreiding
Het kabinet bevestigt dat het huidige Natuurpact wordt uitgevoerd en dat nieuwe afspraken worden gemaakt voor de periode na 2027. Daarmee blijft de afronding van het NNN formeel overeind. Het BILG ziet dit als een belangrijk aanknopingspunt, maar wijst erop dat een financiële impuls om het NNN tijdig af te ronden ontbreekt. Ook is nog niet duidelijk welke ambitie en welk budget na 2027 worden voorzien.
Natuurherstelverordening (NHV)
Over de uitvoering van de Natuurherstelverordening is het kabinet helder:
“We voeren de Natuurherstelverordening uit. Bij de inzet voor het uitvoeren van de verordening wordt, binnen de bestaande wettelijke kaders, ook een bredere afweging gemaakt met andere belangen zoals economie en ruimte.”
Het BILG verwelkomt de expliciete steun voor uitvoering, maar benadrukt dat de benodigde extra middelen, die volgens ambtelijke berekeningen wel noodzakelijk zijn, niet zijn gereserveerd.
Zorgen over doelbereik en autonomie
Tot slot plaatst het BILG vraagtekens bij passages over het evalueren van Natura 2000-doelen, resultaatverplichtingen voor natuurbeheer, agrarisch medegebruik in natuurgebieden en medezeggenschap van sector- en ketenpartijen in prioritaire gebieden.
Tot slot plaatst het BILG vraagtekens bij passages, zoals "evalueren of Natura 2000-doelen nog wel haalbaar zijn", "resultaatverplichtingen voor het natuurbeheer’’, "agrarisch medegebruik in de natuur", en "medezeggenschap in de (prioritaire) natuurgebieden waarbij sector,- natuur,- en ketenpartijen meesturen op doelrealisatie".
Volgens het BILG wekken deze formuleringen de indruk dat wordt getwijfeld aan de haalbaarheid van natuurdoelen en zetten zij de autonomie en vakbekwaamheid van terreinbeheerders onder druk.
