Naakte haver als aanjager van een eerlijker voedselsysteem
De nieuwe generatie boeren voelt de druk: verduurzamen is noodzakelijk, maar de financiële risico’s zijn groot. Bianca van der Bos zoekt naar een eerlijker systeem waarin boer en consument samen verantwoordelijkheid dragen. Met naakte haver wil ze laten zien dat het anders kan. Gezond, lokaal en met een prijs die recht doet aan de boer.
Door: Christianne Brand, redacteur De Landeigenaar
Het is hoogzomer, midden in het oogstseizoen. Op akkerbouwbedrijf ’t Witmonnikshuys in Holwerd, dicht bij de Friese Waddendijk, wachten ze gespannen op regen, zodat de aardappels uit de grond kunnen. Als dat moment komt, moet alles wijken. Dan gaat het dag en nacht door, tot het werk gedaan is. “Dat geeft spanning, maar ook voldoening”, vertelt Van der Bos. “Wij zijn zo opgegroeid: de oogst bepaalt het ritme. Je kunt nog zo’n mooie planning maken, maar als de natuur zegt dat iets nu moet gebeuren, dan moet het ook nu.”
Die druk begrijpt iedereen met een boerenachtergrond. Voor wie niet dagelijks met het boerenleven te maken heeft, is het echter vaak moeilijk voor te stellen. “Mensen zijn die verbinding kwijt”, zegt Van der Bos. “Ook sociale afspraken moeten soms wijken. Het onbegrip voel je dan soms wel.”
De lasten bij de boer
Het is niet alleen het onbegrip dat wringt. Ook financieel dragen boeren een steeds zwaardere last. Van der Bos herinnert zich haar vader, moedeloos aan tafel, na drie zomers vol regen waarin ze tot hun knieën in de drek stonden. “Als het volgend jaar weer zo gaat, stop ik ermee”, zei hij dan.
“Ieder seizoen hebben we maar één kans om het goed te doen”
Dat gevoel van machteloosheid is herkenbaar voor veel boeren, weet Van der Bos. “Ieder seizoen hebben we maar één kans om het goed te doen. Pas achteraf weet je wat de kilo’s opleveren en wat de prijs doet. Soms valt dat tegen, zoals de bietenprijs die ineens maar de helft was van vorig jaar. De prijzen worden op de wereldmarkt bepaald; daar heb je als boer totaal geen grip op.”
Op ’t Witmonnikshuys staat de bodem al decennialang centraal. Al in de jaren negentig zette Bianca’s vader Kees van der Bos de eerste stappen met geïntegreerde akkerbouw, gericht op vermindering van gewasbeschermingsmiddelen en meer gebruik van mechanische onkruidbestrijding. Hij deed dat toen onder meer door te stoppen met ploegen; door anders met de bodem te werken, duurzamer te telen en regeneratief te werken, met als doel de bodem beter te achter te laten dan je hem aantrof.
Bianca: “Mijn broer Anco volgde een bodemcursus van Theo Mulder, bodemspecialist, en bracht die kennis mee in ons bedrijf. Zo hebben we als bedrijf de stap gezet om anders met de bodem om te gaan. Het leidt tot vitalere gewassen en meer weerbaarheid tegen droogte en wateroverlast. Maar eerlijk is eerlijk: het kost geld. En die rekening ligt nu volledig bij de boer.”
Van bank naar boerderij
Zelf koos Van der Bos in eerste instantie niet voor een toekomst in de landbouw. Ze begon een carrière bij een bank, op zoek naar zekerheid en klantcontact. Toch ontstond ook daar onzekerheid door een overname, terwijl automatisering het persoonlijke contact wegnam. In 2017 keerde ze terug naar de boerderij. “Mijn hart ligt bij de landbouw, maar ik wist ook: zo doorgaan is niet houdbaar. Als boeren moeten we uit de anonimiteit stappen. Niet alleen grondstoffen produceren, maar waarde toevoegen en verbinding maken met de maatschappij.”
Bianca van der Bos: “Mensen voelen zich verbonden als ze de boer kennen. Daar zit de kracht.” Foto: Marcus Pasveer
De kracht van samenwerking
’t Witmonnikshuys maakt deel uit van Ecolana, een samenwerkingsverband met een akkerbouwer, veehouder en schapenhouder. Arbeid, machines en grond worden gedeeld, met de bodem als centrale focus. Vanuit die basis zocht Van der Bos naar manieren om nieuwe waarde te creëren. “Ik wilde iets in beweging zetten. Eerlijkheid en rechtvaardigheid zijn voor mij belangrijke waarden. Mijn ouders hebben zich jarenlang krom gewerkt. Ik wil dat doorgeven, maar wel op een manier die toekomstbestendig is.”
Zo kwam de haver opnieuw in beeld. Een rustgewas dat ziekten tegengaat en nu ook een kansrijk product is in de korte keten. De verwerking van gewone haver bleek echter complex en kostbaar. De oplossing diende zich aan in de vorm van naakte haver, een graan dat direct na de oogst zonder pellen verwerkt kan worden. Minder bewerking, meer voedingsstoffen en een volwaardig alternatief voor geïmporteerde rijst.
Naakte haver
In 2024 richtte Van der Bos de Havercoöperatie op, met als doel om samen haver terug te brengen in het Nederlandse landschap en in de Nederlandse keuken. Naakte haver lokaal telen, verwerken en afzetten, met de boer zelf als prijsbepaler. Geen dumpprijzen op de wereldmarkt, maar een eerlijke prijs die de werkelijke lasten weerspiegelt.
Het concept slaat aan. Consumenten kunnen de haver al vóór de oogst bestellen en maken zo de teelt mede mogelijk. Zelfs als de oogst tegenvalt, helpt dit volgens Van der Bos om het verhaal van de boer zichtbaar te maken. De campagne krijgt veel aandacht in de media en ook op sociale media slaat de boodschap aan. De gemeente toont zich enthousiast en biedt subsidie, en ook andere boeren melden zich als geïnteresseerden.
“Mensen voelen zich verbonden als ze de boer kennen. Daar zit de kracht.”
Tegelijkertijd worden de grenzen zichtbaar: landelijke opschaling blijkt lastig, terwijl lokaal juist goed werkt. “Mensen voelen zich verbonden als ze de boer kennen. Daar zit de kracht.”
Gezamenlijke toekomst
Voor Van der Bos is het helder: de toekomst van de landbouw ligt in de verbinding en eerlijk delen. Niet langer alleen de boer die de risico’s draagt, maar consumenten die meedelen in zowel de lasten als de lusten. Naakte haver is daarin een symbool geworden: gezond, duurzaam, lokaal én een concreet alternatief voor een product dat we nu massaal importeren.
Om die boodschap verder te brengen, werkt de coöperatie aan een kookboek dat de veelzijdigheid van haver laat zien, organiseert ze maaidiners en dit najaar een landelijke afhaaldag op de boerderij. “Pas als mensen de grond kunnen zien, ruiken en proeven, groeit het besef”, zegt Van der Bos. “Dan gaat het niet meer alleen om een product, maar om een verhaal en een gezamenlijke toekomst. Ieder seizoen hebben we maar één kans om het goed te doen”
Deel dit bericht
Over de Landeigenaar
In dit maartnummer van De Landeigenaar gaan we in gesprek met Marije Klever, voorzitter van BoerenNatuur, over de toekomst van het agrarisch gebied. Ook spreken we met Pipie Smits van Oyen, voorzitter van Biohuis, over biologische landbouw en met Gerbrand van ’t Klooster, directeur FPG, over de pachtherziening.
Verder in dit nummer:
- Gezocht: de stem van de natuur in het waterschap
- Nederland als testcase voor Europa
- Landbouwexport groeit, maar import stijgt sneller
- Tool geeft eigenaren van landgoederen inzicht in klimaatrisico’s
- Bottom-up input voor een succesvol gebiedsproces
De Landeigenaar is een uitgave van Uitgeverij De Landeigenaar B.V.
Leden van de FPG zijn automatisch geabonneerd op De Landeigenaar.
