FPG pleit voor volledige schadevergoeding bij aanleg energie-infrastructuur op particuliere grond
De energietransitie kan niet slagen zonder de medewerking van particuliere grondeigenaren. Voor de aanleg van kabels en leidingen is het immers nodig dat installaties op, in of over grond van derden worden gelegd. De Federatie Particulier Grondbezit (FPG), die ruim 200.000 hectare particulier grondbezit vertegenwoordigt , onderschrijft het belang van deze versnelling, maar signaleert een knelpunt in de manier waarop grondeigenaren daarvoor worden gecompenseerd.
Afsluitvergoeding is geen schadevergoeding
Wanneer een grondeigenaar meewerkt aan het vestigen van een zakelijk recht ten behoeve van een netbeheerder, ontvangt hij op dit moment doorgaans alleen een afsluitvergoeding. Netbeheer Nederland stelt weliswaar dat volledige schadevergoeding het uitgangspunt is, maar hanteert de afsluitvergoeding in de praktijk als een eenmalige 'meewerkvergoeding' of 'tekengeld', niet als vergoeding voor daadwerkelijke schade. Waardevermindering van de grond, gebruiksbeperkingen, hogere herinrichtingskosten en vermogensschade door onderhoud of verzwaring van het net blijven daardoor onvergoed. Dit terwijl de overeenkomsten voor onbepaalde tijd gelden en door bepalingen over uitbreiding en vervanging feitelijk eeuwigdurend zijn.
Ongelijkheid ten opzichte van de gedoogplicht
Dit staat haaks op de situatie waarin een grondeigenaar niet vrijwillig meewerkt en een wettelijke gedoogplicht wordt opgelegd: in dat geval geldt wél het recht op volledige schadevergoeding. De FPG vindt dit verschil onredelijk. Grondeigenaren die welwillend meewerken aan de energietransitie, worden zo juist slechter behandeld dan wie dat niet doet. Omdat netbeheerders vaak een monopoliepositie innemen en weigering doorgaans leidt tot een gedoogplicht of onteigening, is er bovendien nauwelijks sprake van reële onderhandelingsruimte. Een beroep op 'vrijwillige instemming' acht de FPG dan ook niet redelijk.
Pleidooi voor eenduidige modelovereenkomsten
De FPG pleit voor eenduidige en evenwichtige modelovereenkomsten die uitgaan van volledige schadeloosstelling, inclusief toekomstige, nu nog onvoorzienbare schade, bijvoorbeeld door functiewijziging, netverzwaring of gebiedsontwikkeling. Zulke modelovereenkomsten moeten waarborgen dat de wettelijke verplichting tot volledige schadevergoeding niet via contractvoorwaarden kan worden uitgesloten, en dat in de praktijk sneller tot afspraken kan worden gekomen.
FPG werkt aan een actualisatie van de FPG modelovereenkomst. Verwachting is dat die overeenkomst binnen enkele weken ook op de site geplaatst zal worden.
Samen bouwen aan de energietransitie
De FPG benadrukt dat zij, samen met overheid en netbeheerders, actief wil meedenken over verbeterde modelovereenkomsten en een transparant proces. Duidelijkheid en een eerlijke vergoedingssystematiek vergroten het vertrouwen van grondeigenaren en daarmee hun bereidheid om mee te werken, en dragen zo direct bij aan een snellere realisatie van de energie-infrastructuur.
De volledige juridische onderbouwing en standpunten zijn te lezen in het position paper van de FPG: Position Paper energietransitie en zakelijke rechten (juli 2026).
